Demokritos

iTunes / RSS

  • Leukippos ve Demokrtios ile birlikte Sokrates önce Yunan Doğa Filozofları’nın son iki büyük temsilcisi ve doğa felsefesinin zirvesi ile karşılaşmaktayız. Demokritos’un Leukippos’un öğrencisi olduğu sanılıyor fakat ikisinin görüşleri şu halde ziyadesiyle iç içe ve hangisinin kime ait olduğu bilinmiyor. O yüzden biz de sadece Demokritos’tan bahsedeceğiz.
  • Thales’ten başlayarak varlık ve oluş problemini felsefelerinin merkezine alan son filozofudur ve Elea okulunun varlık varsa oluş, hareket ve boşluk yoktur iddiasının karşısında duran Empedokles ve Anaksagoras gibi çoğulcu materyalisttir.
  • İÖ 460-360 yılları arasında yaşamıştır ve Sofistler ve Platon ile çağdaştır. Zengin bir aileden gelmiş ve bütün servetiin bilgi edinmek için Mısır, İran hatta Hindistan’a kadar uzanan sayısız gezide tüketmiştir. Kendisinden aktarıldığına göre:

“Çağdaşlarım arasında kimse benden daha fazla gezmemiştir. Ben araştırmalarımı başka herkesten ileri alanlara götürdüm; daha çok ülke ve iklim gördüm; daha çok sayıda bilgili insanların konuşmalarını dinledim. Mısırlı geometriciler de dahil olmaz üzere hiç kimse kanıtlara dayanan doğrular teşkil etmede beni geçmemiştir.”
Okumaya devam et “Demokritos”

Anaksagoras

iTunes / RSS

  • İÖ 500-428 yılları arasında yaşadığı tahmin edilmektedir.
  • Bugünkü adı Urla olan Klazomenai’den olan Anaksagoras soylu bir aileden gelmekte olup bütün servetini bilimsel araştırmalar için harcamıştır.
  • Sokrates gibi dinsizlikle suçlanıp terk etmek zorunda kalacağı ikinci vatanı Atina’da 30 yıl yaşamış olan Anaksagoras, 6.yy.dan sonra ortaya çıkacak olan hayatı teorik olarak yaşayan filozof tipinin ilk örneği olacaktır. Gök cisimlerini incelediği (Atinalıların söylemiyle “dünyanın üst yanında olup bitenlerle ilgilendiği ve bu konuda bilgiler verdiği”) gerekçesiyle Atina’yı terk edip bugünkü adı Lapseki olan Çanakkale civarına gidecek ve orada hayatının sonuna kadar yaşayacaktır. Lapseki’de bir okul kuracak ve bölge halkı tarafından çok sevilecektir. Öldükten sonra da kendisi için bir sunak dikilmiş ve vasiyeti üzerine uzun yıllar boyunca ölüm yıl dönümü çocuklar için bir tür bayram, tatil ve eğlence günü olarak kutlanmış. Euripides onun öğrencisiydi ve o daha sonra onun ayrılığı üzerine bir de şiir yazacaktır. Yine Homeros’un eserlerinde ana konunun erdem ve adalet olduğunu ilk o dillendirecektir.

Okumaya devam et “Anaksagoras”

Elea’lı Zenon ve Paradoksları

iTunes / RSS

ELEA’LI ZENON

  • Felsefe tarihinde iki Zenon vardır. Birisi Parmenides’in öğrencisi Elea’lı Zenon, diğeri Stoa okulunun kurucusu ve İÖ 3.yy.da yaşamış Kıbrıslı Zenon. Bizim inceleyeceğimiz Elea’lı Zenon’dur.
  • Parmenides’ten 25 yaş daha genç ve onunla Atina’ya beraber bir ziyaret yaptıkları bilgisine sahibiz. Bu ziyarette Sokrates’le tanışıp konuşmuşlar. Sokrates henüz 20 yaşındadır. Yani Zenon 5.yy.ın ilk yarısında yaşamıştır.
  • Elimizde ona ait çok az fragment bulunmaktadır ve elimizdekilere bakarak onun diyalog formatını ilk kullanan filozof olduğu sonucunu çıkarıyoruz. Onun hakkındaki başlıca kaynağımız Aristoteles’in Fizik kitabıdır.
  • Zenon muhteşem zekasıyla -ki Platon onu diyalektik imgelem gücü nedeniyle Elealı Palamedes diye tanımlar- hocasının savlarını pekiştirecektir. Bunu yaparken kendi geliştirdiği dolaylı argümanlarla örülü bir diyalektik kuracaktır.

Okumaya devam et “Elea’lı Zenon ve Paradoksları”

Parmenides

iTunes / RSS

PARMENİDES

  • Parmenides’le beraber hemen her şeyi ile Herakleitos’a zıt giden bir filozofu inceliyor olacağız.
  • İÖ 6.yy.ın son yarısıyla 5.yy.ın ilk yarısında yaşamıştır. Kendisi hakkında çok az bilgi sahibiyiz. Soylu bir aileden gelmiştir ve memleketinde bir kanun koyucudur. Felsefesinde Ksenophanes, Ptyhagoras ve Anaksimandros etkisi görülmektedir.
  • Felsefesini şiir olarak yazmış ve ileri sürdüğü görüşleri bir tanrısal vahiy veya esinlenme sonucu zihninde doğan şeyler olarak takdim etmiştir. (Daha sonra Empedokles’in de şiiri kullanacağını göreceğiz)
  • Elimizdeki şiirlerinin birinde varlığın üç halinin iddia edildiğini söyleyecektir.
  1. Varlık vardır.
  2. Varlık var değildir.
  3. Varlık hem vardır hem var değildir.

Bu üç önerme her ne kadar bugün bildiğimiz anlamıyla mantık önermeleri olsa da o zaman mantığın konusu varlığın bizatihi kendisi, ilkeleri varlığın ilkesi olarak algılandığı için Parmenides bu önermeleri ortaya atarken metafizik yapmaktadır ve doğrudan varlıktan, fiziksel varlıktan bahsetmektedir. Var olmayan şeyden bahsederken fiziksel olarak boşluktur. Var olan aynı zamanda mekan doldurandır.

Okumaya devam et “Parmenides”

Herakleitos

iTunes / RSS

HERAKLEİTOS

  • “Çok şey bilmek aklı eğitmez; eğer eğitseydi Hesiodos, Pythagoras, Ksenophanes ve Hekaitos’u eğitirdi” lafıyla kendinden öncekilerden epey farklı bir filozofla karşı karşıyayız. Kendisi diğer filozoflar gibi bilimin yahut başka bir alanın herhangi bir dalında çalışmadığı gibi “bilgin” olmaya vurgu yapmış ve kendini herkesten üstün görmüştür.
  • O, evren hakkında işlenmiş bir öğretiye dayalı pratik bir kuramı, hayatın anlamına ilişkin tutarlı bir sistemi ileri süren ilk filozoftur. Bu anlamıyla ona ilk hakiki filozof denmektedir.
  • İÖ 540 yılında Efes’te doğan Herakleitos, soylu bir aileden olmasına rağmen makamı reddetmiştir ve demokrasi düşmanıdır. Politik olarak çok karmaşık ve buhranlı zamanlarda yaşamıştır. Efeslilere yönelik başlangıçta demokrasi düşmanı siyasal eğilimleri zamanla insanlara, geniş halk yığınlarına karşı ahlaki bir nefret halini almıştır. (Yığınlara karşı bir küçümseme duyar, ruh ve düşünce aristokratı olan Herakleitos insanlara, çoklar, yığın, anlayışsızlar gözüyle bakıyor, bunların yaşayışları ve tanrıyı sayma tarzları da onun sert hükümleri karşısında ayakta duramıyorlar. İnsanların kusurlarını sert sözlerle yüzlerine haykırıyor.) Hayatının çoğunu bir inziva halinde, halktan uzakta yaşamıştır.

Duvarlarla konuşmaya benzeyen resimlere tapmalar, bir pisliği başka bir pislikle temizleye yarayan kurban kesmeler, kan akıtmalar”

  • Doğa üzerine adlı eserinden anlaşıldığı kadarıyla dönemin dinsel görüşlerinden etkilenmemiş ve Ksenophanes’in aydınlanmacı tavrını sürdürmüştür. Miletli filozoflardan Anaksimandros’un maddenin apeiron’dan zıtlarla ayrılması gibi düşüncelerinden etkilenmiştir.

Okumaya devam et “Herakleitos”

Ksenophanes

iTunes / RSS

  • Ksnephones felsefe tarihinde gerek Miletli doğa filozoflarından gerekse de Pythagoras’tan farklı bir zihniyeti temsil etmektedir.
  1. Doğa filozoflarından farkı evrenin nasıl ortaya çıktığı gibi metafizik sorunları ile ilgilenmemektedir.
  2. Pythagorasçılar’ın dinsel fikirlerinden de pek etkilenmiş görünmemektedir. Bir şiirinde onun ruh göçü ile ilgili fikirleri ile dalga geçmektedir.
  3. O, Yunan düşüncesinde aydınlanma zihniyetini temsil eden ilk filozof olarak karşımıza çıkıyor. Bu aydınlanmanın mükemmel temsilcileri olan Sofistler gibi doğa sorunları ile değil, insan ve kültür sorunlarına ilgi duymaktadır. Bu sorunlara ilişkin sorunlarını da hiciv ile yapmaktadır. Hicvi genelde mitsel inanışlara olan Ksenhones, toplumsal-kültürel hayata reformist bir bakış açısına sahiptir.

Okumaya devam et “Ksenophanes”